Negen Groningse teams genomineerd
Van historische treinen en varende schepen tot archeologische vondsten, molens, monumentale borgen en een eeuwenoud park. De negen Groningse teams die zijn aangemeld voor de Erfgoedvrijwilligersprijs 2026 laten zien hoe veelzijdig erfgoedvrijwilligerswerk is. Ieder team heeft een eigen verhaal, maar ze hebben ook iets gemeen: ze zetten zich allemaal met kennis, enthousiasme en doorzettingsvermogen in om erfgoed te behouden en door te geven aan volgende generaties.
De Erfgoedvrijwilligersprijs is een landelijke prijs voor teams die zich bijzonder inzetten voor erfgoed. Uit iedere provincie kiest de jury één finalist. Op 2 november wordt bekendgemaakt welk team Groningen gaat vertegenwoordigen. Alle provinciale finalisten ontvangen € 1.000. Uit deze finalisten worden vervolgens drie landelijke winnaars gekozen: één hoofdwinnaar en twee runners-up. De prijsuitreiking vindt in december plaats in Den Haag.
Groningse genomineerden
De Groningse genomineerden verdienen nu al een podium. We stellen de negen teams voor.
Musea Heiligerlee
persoonlijke aandacht voor bezoekers
Met een kleine, betrokken groep vrijwilligers houdt Musea Heiligerlee twee musea open. Dat vraagt om een flinke inzet, zeker omdat de musea gedurende zeven maanden per jaar zes dagen per week bezoekers ontvangen. De vrijwilligers zorgen niet alleen dat bezoekers naar binnen kunnen, maar maken de geschiedenis ook persoonlijk en toegankelijk. Zo geven ze rondleidingen in het Klokkengieterijmuseum, die door bezoekers zeer worden gewaardeerd. Dankzij hun inzet blijven de verhalen achter de collecties verteld worden.
Groen Groenestein
samen zorgen voor een historisch park
In Groningen zetten ruim 45 buurtbewoners zich in voor Park Groenestein, een rijksmonumentaal park met een bijzondere groene geschiedenis. Sinds het najaar van 2024 werken zij aan het herstel en onderhoud van het park. Ze verwijderen ongewenste begroeiing en dood hout en geven jonge bomen een nieuwe bestemming. Daarbij werken ze samen met de gemeente, groenexperts en Stichting Meer Bomen Nu. Hun inzet gaat verder dan het groenbeheer alleen: met activiteiten zoals wandelingen over stinzenplanten en vogels maken ze bezoekers enthousiast voor het park en brengen ze buurtbewoners met elkaar in contact.
Fraeylemaborg
een landgoed dat blijft leven
De Fraeylemaborg en het omliggende landgoed vragen om voortdurende zorg. Vrijwilligers ontvangen bezoekers, onderhouden de historische tuinen en helpen bij het beheer van het park van 23 hectare. Ook ondersteunen ze evenementen en andere activiteiten. Veel vrijwilligers zijn al jarenlang betrokken, terwijl er ook ruimte is voor nieuwe mensen en generaties. Zo dragen ze niet alleen bij aan het behoud van de borg en het landgoed, maar zorgen ze er ook voor dat nieuwe bezoekers en inwoners de geschiedenis en het landschap leren kennen.
Museumspoorlijn STAR
de geschiedenis blijft rijden
Bij Museumspoorlijn STAR houden vrijwilligers een bijzonder stukje spoorweggeschiedenis in beweging. Ze onderhouden historische stoom- en diesellocomotieven, rijtuigen, spoorbanen, stations en emplacementen. Daarnaast verzorgen ze onder meer de ontvangst van reizigers, horeca en evenementen. Het werk vraagt om technische kennis, vakmanschap en veel tijd. Voor een rit met een stoomtrein begint de voorbereiding soms al midden in de nacht. Door materieel en infrastructuur in goede staat te houden, maken de vrijwilligers het mogelijk dat bezoekers de spoorweggeschiedenis niet alleen bekijken, maar ook zelf beleven.
MSMOG
molens behouden én kennis doorgeven
MSMOG zet zich in voor het behoud en het in bedrijf houden van Groninger molens. De vrijwilligers houden zich bezig met moleninstandhouding, leiden nieuwe moleninstandhouders op en organiseren wandel- en fietstochten en educatieve activiteiten. Ook zoeken ze de samenwerking met scholen, overheden en andere erfgoedorganisaties. Een bijzonder voorbeeld is de aanschaf van een zeldzame Bronsmotor voor een korenmolen, zodat deze ook bij windstilte kan draaien. De organisatie kijkt bovendien verder dan de eigen molens: door kennis en ervaringen te delen, wil ze ook andere molenstichtingen ondersteunen.
Zoekgroep Neanderthalers Noord-Nederland
speuren naar het verre verleden
Hoe leefden de vroegste bewoners van Noord-Nederland? De vrijwilligers van Zoekgroep Neanderthalers Noord-Nederland helpen die vraag te beantwoorden. Ze onderzoeken archeologische vindplaatsen en ontdekten onder meer een nieuwe vindplaats bij Havelte. Daar vonden ze honderden bewerkte vuurstenen van ongeveer 50.000 jaar oud. Daarmee leveren ze een bijdrage aan de kennis over de Neanderthalers en de vroege bewoningsgeschiedenis van de regio. De groep deelt haar kennis ook met een breder publiek, bijvoorbeeld via lezingen, rondleidingen en demonstraties vuursteenbewerking. Zo verbinden de vrijwilligers onderzoek met publieksvoorlichting en aandacht voor het beschermen van archeologisch erfgoed.
Museumschip Jatrie & Snikke Dieverdoatsie
varend erfgoed voor nieuwe generaties
Ongeveer 28 vrijwilligers zetten zich in voor het onderhoud en de restauratie van Museumschip Jatrie en Snikke Dieverdoatsie. Samen besteden ze naar schatting 12.500 tot 15.000 uur per jaar aan het behoud van de schepen en de verhalen die daarbij horen. Het gaat niet alleen om het conserveren van varend erfgoed: de vrijwilligers geven ook technische kennis door, betrekken jongeren bij de geschiedenis van de Veenkoloniën en werken samen met scholen en andere organisaties. Via leerwerkprojecten bieden ze bovendien kansen aan mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. De schepen zijn daarmee zowel tastbare herinneringen aan het verleden als plekken waar mensen kennis en ervaring opdoen.
Commissie Monumentaal Usquert
een dorp vol erfgoed en cultuur
Tijdens Monumentaal Usquert komen historische gebouwen, tuinen, kunst en cultuur samen. De commissie organiseert een tweedaags evenement waarbij monumenten opengaan en bezoekers kunnen genieten van onder meer exposities, muziek en lezingen. Voor de tiende editie waren er ruim veertig exposities en verschillende optredens. Het evenement wordt mogelijk gemaakt door een grote groep vrijwilligers: bijna 300 mensen helpen mee, samen met lokale verenigingen, kunstenaars en ondernemers. Met ongeveer 5.000 bezoekers in twee dagen brengt Monumentaal Usquert het erfgoed van het dorp onder de aandacht en versterkt het de verbinding tussen bewoners en hun omgeving.
Burcht Wedde
een historische plek met betekenis voor de streek
De vrijwilligers van Burcht Wedde hebben bijgedragen aan de ontwikkeling van een vervallen burcht tot een levendige erfgoedplek in Westerwolde. Ze helpen de burcht te behouden, maken de geschiedenis van het gebouw en de streek bekend en organiseren activiteiten voor verschillende doelgroepen. Zo blijft de burcht niet alleen een monument om te bekijken, maar ook een plek waar mensen elkaar ontmoeten en waar het verhaal van Westerwolde tot leven komt. De vrijwilligers dragen daarmee bij aan zowel het behoud van het gebouw als de betekenis ervan voor de omgeving.
Erfgoed levend houden
De negen teams werken op heel verschillende manieren. De één onderhoudt een molen of historisch park, de ander onderzoekt archeologische vondsten, restaureert een schip of ontvangt bezoekers in een museum. Maar allemaal zorgen ze ervoor dat erfgoed niet stil blijft staan. Ze houden kennis en vakmanschap in stand, vertellen verhalen, organiseren activiteiten en maken erfgoed toegankelijk voor een breed publiek.
Dat verdient waardering. Op 2 november wordt bekend welk team Groningen vertegenwoordigt in de landelijke finale van de Erfgoedvrijwilligersprijs 2026. Welke keuze de jury ook maakt, de negen nominaties laten samen zien hoeveel kennis, tijd en betrokkenheid vrijwilligers investeren in het Groningse erfgoed.
