De bouw van nieuwe zeesluizen Farmsum 1957_collectie voormalige gemeente delfzijl

Groot denken: het provinciebestuur en grote projecten

/in /door

Het Groninger provinciebestuur heeft zich door de tijd heen onderscheiden door zijn ambitieuze blik. Waar andere provincies vaak voorzichtig opereerden, presenteerde Groningen opvallend regelmatig grootschalige plannen. Deze manier van denken speelde een belangrijke rol in de ontwikkeling van economische en infrastructurele projecten, met name rond de haven van Delfzijl en de industrialisering van het gebied.

Sprekers

In deze lezing gaan Dirk Jan Wolffram, hoogleraar moderne geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen, en Stefan Couperus, universitair hoofddocent en onderzoeker naar politiek en bestuur in Nederland en Europa, in op de vraag hoe dit “groot denken” tot stand kwam. Wat dreef het provinciebestuur? Welke kansen zag men? En hoe beïnvloedden deze keuzes de ontwikkeling van Noordoost-Groningen?

Daarnaast deelt Harm Post, voormalig directeur van Groningen Seaports, zijn ideeën over de plannen voor de uitbreiding van de Eemshaven. In 1974 was er een wereldwijde oliecrisis waardoor de pas uitgebreide haven op zoek moest naar een nieuwe invulling. Die werd gevonden in energie en data. Aan de vooravond van mogelijk een nieuwe energiecrisis moet nu alweer een besluit worden genomen over uitbreiding.

De lezing vindt plaats op een zeer toepasselijke locatie: het MuzeeAquarium Delfzijl, midden in het gebied waar veel van deze plannen hun sporen hebben nagelaten.

Praktische informatie

  • Datum: 27 mei 2026
  • Aanvang: 20:00
  • Locatie: MuzeeAquarium Delfzijl

Aanmelden: https://erfgoedpartners.podiumnederland.nl/mtTicket/performance/10332793?stlt=egp

In Memoriam: Jan Kugel

/in /door

Jan Geert Kugel (1947-2026)

Met verslagenheid hebben we kennisgenomen van het overlijden van Jan Kugel. Jan overleed dinsdag 24 maart na een kort ziekbed. We wisten dat Jan niet meer beter zou worden, maar zijn overlijden kwam toch onverwacht. De voormalige schoolmeester uit Nieuwolda was een veelzijdige figuur in de Groninger molenwereld: vele jaren was hij molenaar en instructeur op molen Edens in Winschoten. Ook op bestuurlijk gebied was Jan zeer actief en was hij jarenlang redacteur van ons molenmagazine De Zelfzwichter. We zullen Jan erg missen en wensen Carola, de familie en iedereen voor wie Jan dierbaar is heel veel sterkte met dit verlies.

Proaten.nl, doneer jouw stem voor het Nedersaksisch

/in /door

Op 31 maart wordt proaten.nl officieel gelanceerd: een online platform waar sprekers van Nedersaksische streektalen hun stem kunnen doneren voor de ontwikkeling van spraaktechnologie. Spreek jij Gronings of een andere Nedersaksische variant? Ter promotie van proaten.nl zijn taalwetenschappers van de Rijksuniversiteit Groningen op zoek naar sprekers van de streektaal.

Doneer jouw stem vóór maandag 16 maart via proaten.nl en hoor/zie jezelf terug in een promotiefilm voor proaten.nl.

Hoe lever je jouw stem voor de promo aan?

We ontvangen graag een kort filmpje, bijvoorbeeld opgenomen met een telefoon in portretformaat (staand beeld). In het filmpje leest iemand één zin voor van proaten.nl / praoten.nl, zoals die verschijnt wanneer je op een taalvariant op de kaart klikt (bijvoorbeeld Zaand-Drents). Het filmpje hoeft alleen het voorlezen van deze zin te bevatten en hoeft niet professioneel te zijn; het is wel prettig als de camera redelijk stil wordt gehouden. Filmen mag van achteren, opzij of van voren. De filmpjes – van slechts enkele seconden kunnen worden geüpload via deze link.

Spraaktechnologie

Op proaten.nl zijn straks stemmen en geluidsfragmenten in het Drents, Gronings, Stellingwerfs, Twents, Veluws, Achterhoeks en andere varianten te beluisteren. Een handige en waardevolle online tool. Want stel je voor: een Nederlandssprekende verzorgende begrijpt dankzij spraaktechnologie wat een patiënt bedoelt met “ik heb zo’n pien in mien pokkel.” Als je je stem doneert help mee het Nedersaksisch digitaal op de kaart te zetten!

Hoe werkt proaten.nl?

Vanuit huis, achter de computer of via de telefoon of tablet, lees je één of meerdere zinnen voor in jouw streektaal. Laagdrempelig en snel. Een account aanmaken is niet verplicht, maar wie dat wel doet maakt kans op het bordspel Streektaalstrijd.

Het project staat onder leiding van prof. Dr. Martijn Wieling van de Rijksuniversiteit Groningen en wordt gefinancierd door de provincies Groningen, Drenthe, Friesland, Overijssel en Gelderland.

Doneer jouw stem

Spreek jij Gronings of een andere Nedersaksische variant? Doneer dan jouw stem via proaten.nl (ook bereikbaar via praoten.nl / proatn.nl / praotn.nl) en help mee het Nedersaksisch digitaal op de kaart te zetten!

Het grootste open riool van Europa

/in /door

Derde lezing Voortgang & Tegenwind belicht de strijd om natuur en leefomgeving.

In 1969 luidden activisten de noodklok: Groningen zou door vervuilende industrie en intensieve landbouw het “grootste open riool van Europa” zijn geworden. De uitspraak was scherp, maar markeerde een kantelpunt in het denken over natuur en milieu. Op 25 maart 2026 staat deze periode centraal tijdens de derde lezing in de reeks Voortgang & Tegenwind, in het Veenkoloniaal Museum in Veendam.

Alarm in 1969

De snelle industriële groei en schaalvergroting in de landbouw brachten in de jaren ’60 grote economische vooruitgang, maar hadden ook een keerzijde. Water en bodem raakten ernstig vervuild en maatschappelijke organisaties trokken aan de bel. Hoe reageerde het provinciebestuur op deze groeiende kritiek? En hoe ontwikkelde het milieubeleid zich in de decennia daarna?

Van protest naar beleid

Historicus en onderzoeker Ronald Plantinga (Planbureau voor de Leefomgeving) laat zien hoe het provinciebestuur stap voor stap tot nieuwe maatregelen kwam. Welke bestuurlijke afwegingen werden er gemaakt? Welke spanningen speelden er tussen economische belangen en milieubescherming? En hoe ontstond de omslag naar structureel milieubeleid?

Daarnaast biedt Henny van der Windt, bioloog en voormalig voorzitter van de Natuur- en Milieufederatie Groningen, een perspectief vanuit natuur- en milieuorganisaties. Van der Windt was jarenlang betrokken bij het provinciale natuur- en milieubeleid en hij schetst hoe maatschappelijke organisaties het bestuur kritisch volgden, beïnvloedden en soms onder druk zetten. Aan de hand van concrete episodes laat hij zien hoe beleid en maatschappelijke bewegingen elkaar wederzijds vormden.

Veenkoloniaal Museum

De keuze voor het Veenkoloniaal Museum als locatie is niet toevallig. In deze regio waren de gevolgen van industrialisering en landbouw intensief voelbaar, wat het decor extra betekenis geeft aan het onderwerp van de avond.

Nog meer lezingen in het verschiet

De lezing maakt deel uit van de tiendelige reeks Voortgang & Tegenwind, over 200 jaar provinciaal bestuur in Groningen. De bijeenkomsten worden georganiseerd door Erfgoedpartners in samenwerking met de Rijksuniversiteit Groningen en de Provincie Groningen.

Praktische informatie

  • Datum: 25 maart 2026
  • Aanvang: 20:00
  • Locatie: Veenkoloniaal museum, Veendam
  • De lezing is gratis, maar aanmelden is verplicht.
Aanmelden