Activiteiten

In mei 2026 vindt de tweede landelijke Actiedag Weerbaar Erfgoed plaats, een initiatief van de Nederlandse UNESCO-Commissie, Blue Shield Nederland en Cultural Emergency Response. De actiedag richt zich op het versterken van de weerbaarheid van musea, archieven en andere erfgoedorganisaties tegen actuele dreigingen zoals oorlogsrisico’s, klimaatverandering, natuurrampen en cyberaanvallen.

Om organisaties goed voor te bereiden op de landelijke actiedag, wordt op 22 januari 2026 van 12.00 tot 12.45 uur een online informatiebijeenkomst georganiseerd.

Wat kan je verwachten?

• Een toelichting op de Actiedag Weerbaar Erfgoed 2026, die plaatsvindt op 11, 12 en 13 mei.
• Praktische tips, inspiratie en informatie om binnen uw eigen organisatie activiteiten te organiseren.
• Mogelijkheid om vragen te stellen.

Aanmelden

Aanmelden kan door een e-mail te sturen met je naam, functie en organisatie naar weerbaarerfgoed@unesco.nl. Je ontvangt daarna de deelnamelink.

Ben je al bekend met de actiedag en overweeg je een activiteit te organiseren? Gebruik dan hetzelfde e-mailadres om je plannen te delen.

Voor wie?

De actiedag richt zich op iedereen die betrokken is bij het behoud en de bescherming van cultureel erfgoed: medewerkers van musea, archieven en erfgoedinstellingen, monumentenbeheerders, beleidsmedewerkers en vrijwilligers.

Is jouw bestuur al WBTR proof? Je hebt nog 6 maanden!

Op 22 januari vindt een kort en informatief webinar plaats over de Wet Bestuur en Toezicht Rechtspersonen (WBTR) en de ondersteuning van WBTR.nl aan stichtingen en verenigingen in Nederland. OPEN Erfgoed is partner van WBTR.nl en we willen graag deze wet opnieuw onder de aandacht brengen vanwege het aflopen van de overgangstermijn van 5 jaar die in de wet is opgenomen.

Het webinar is speciaal bedoeld voor bestuurders en toezichthouders van stichtingen en verenigingen die meer willen weten over de WBTR en de noodzakelijke aanpassingen aan hun statuten.

Let op: Het is voor de meeste stichtingen en verenigingen van groot belang de statuten vóór 1 juli 2026 te controleren op diverse punten en waar nodig aan te passen, indien dit nog niet is gebeurd. Tijdens het webinar krijgt u concrete handvatten om dit efficiënt te realiseren.

Wat kunt u verwachten?

• Uitleg over de belangrijkste verplichtingen en verantwoordelijkheden volgens de WBTR.
• Uitleg over de overgangstermijn rondom meervoudig stemrecht en alle andere bepalingen.
• Praktische tips en adviezen om uw organisatie tijdig in lijn te brengen met de wet.
• Toelichting op het stappenplan van WBTR.nl, inclusief de Bestuurschecklist die u ondersteunt bij uw dagelijkse taken.

Praktische informatie

• Datum donderdag 22 januari
• Tijd 16:30 – 17:00 uur
• Locatie Online
• Aanmelden Reserveer uw plek.

Op donderdag 12 februari houdt archeoloog Gert Jan de Roller een lezing over de opgraving van houtzaagmolen De Zaaijer vanwege de aanleg van de Zuidelijke Ringweg. De opgraving legde de geschiedenis bloot van 5000 jaar wonen en werken.

Praktische informatie

• Datum: onderdag 12 februari 2026
• Onderwerp: Opgraving houtzaagmolen De Zaaijer door Gert Jan de Roller
• Locatie: Paviljoen Sterrebos, Helperzoom 3B in Groningen
• Aanvang: 20:00 uur, inloop vanaf 19:30 uur

Toegang is gratis, reserveren verplicht.

Livestream

Volg de lezing via een livestream, mogelijk gemaakt door Biblionet Groningen: youtube.com/groningsebibliotheken.

Terugkijken lezingen 2024

De drie publiekslezingen uit begin 2024 kunt u terugkijken via ons Youtubekanaal. Ze werden gestreamd en opgenomen door Biblionet Groningen, en zijn door ons voorzien van ondertiteling.

Lezing 25 januari 2024 Onderzoek wierden Bedum en Westerwijtwerd

Lezing 7 februari 2024 Leven in een verdrinkend land

Lezing 21 maart 2024 De verwoestende inbraak van de Dollard

Op donderdag 26 maart geven archeologen Ko Lenting en drs. Hans van Westing een lezing over het roemrijke verleden van de historische vesting Oudeschans en de opgravingen die daar plaatsvonden. Dit naar aanleiding van een in 2026 te verschijnen wetenschappelijke uitgave die het decennialange gat in de archeologische documentatie over de Tachtigjarige Oorlog vult en je meeneemt naar het roemrijke verleden van de historische vesting Oudeschans.

Praktische informatie

• Datum: donderdag 26 maart 2026
• Onderwerp: Oudeschans vesting aan de Dollard (1593-1815) door Ko Lenting en drs. Hans van Westing
• Locatie: Vestingmuseum Oudeschans,  Molenweg 6, 9696 XN, Oudeschans
• Aanvang: 20:00 uur, inloop vanaf 19:30 uur

Toegang is gratis, maar reserveren is verplicht

Livestream

Volg de lezing via een livestream, mogelijk gemaakt door Biblionet Groningen: youtube.com/groningsebibliotheken.

Terugkijken lezingen 2024

De drie publiekslezingen uit begin 2024 kunt u terugkijken via ons Youtubekanaal. Ze werden gestreamd en opgenomen door Biblionet Groningen, en zijn door ons voorzien van ondertiteling.

Lezing 25 januari 2024 Onderzoek wierden Bedum en Westerwijtwerd

Lezing 7 februari 2024 Leven in een verdrinkend land

Lezing 21 maart 2024 De verwoestende inbraak van de Dollard

De eerste archeologielezing van 2026 vindt plaats op donderdag 29 januari in Museum Wierdenland. Hans Veenstra, archeoloog bij De Steekproef vertelt in deze lezing over archeologisch onderzoek op De Gast, een keileemrug in Zuidhorn.

Wat archeologisch onderzoek ons vertelt over de geschiedenis van Zuidhorn

Lange tijd werd gedacht dat de bewoningsgeschiedenis van De Gast niet verder terugging dan de vroege middeleeuwen. De laatste jaren hebben verschillende archeologische onderzoeken aangetoond dat de flanken van deze keileemrug al sinds de midden-ijzertijd volop in gebruik waren. Dat is dus bijna duizend jaar eerder dan werd gedacht.

Hans Veenstra vertelt u zowel over wat deze archeologische onderzoeken ons opleveren aan kennis als wat er bij de uitvoering van een archeologisch onderzoek komt kijken.

Praktische informatie

• Datum: donderdag 29 januari 2026
• Onderwerp: Archeologisch onderzoek in Zuidhorn, door Hans Veensta (archeoloog bij De Steekproef)
• Locatie: Museum Wierdenland, Van Swinderenweg 10, 9891 AD, Ezinge
• Aanvang: 20:00 uur, inloop vanaf 19:30 uur

Toegang is gratis, maar reserveren is verplicht

Erfgoed verweven in je lessen maakt onderwijs spannend en betekenisvol voor je leerlingen. Erfgoedonderwijs prikkelt zintuigelijk leren, doet een beroep op de verbeelding, legt verbindingen tussen verschillende vakgebieden en stimuleert een nieuwsgierige en onderzoekende houding. Dat geldt voor jong en oud. Erfgoed vinden is niet moeilijk. In ieder dorp, in iedere buurt, wijk of stad zijn voorbeelden voor handen.

In het najaar starten nieuwe cursussen Gronings. Ga voor meer informatie naar de cursuspagina.

Deelnemen

De kosten bedragen E200,00 euro voor tien lessen van anderhalf uur. De kosten zijn inclusief lesmateriaal.

De maand maart staat sinds jaar en dag in het teken van de streektaal. Hier in Groningen is dat natuurlijk het Grunnegs. Veel toalvrijwilligers, bibliotheken en overheden organiseren in deze maand iets rondom dit bijzondere immateriële erfgoed. Want het Gronings, dat moeten we doorgeven aan de volgende generaties. Al die activiteiten bundelen we in de Meertmoandledder, een overzicht met alle streektaalactiviteiten in de maart.

Loat die heuren!

Organiseer je een leuke activiteit rondom de streektoal? Laat het ons weten, dan zetten we het in de ledder! Wil je sparren over een activiteit, of heb je hulp nodig bij het vinden van financiering voor je plan? Schroom ook dan niet om contact op te nemen.

Je bereikt ons via info@erfgoedingroningen.nl!

Achter twee eeuwen Provinciaal Bestuur in Groningen gaat een wereld schuil vol verrassende ontwikkelingen, karaktervolle hoofdrolspelers en momenten waarop nieuwe ideeën het profiel van de provincie voorgoed veranderden. Voortgang & Tegenwind laat zien hoe het bestuur zich door de tijd heen vormde, en hoe steeds opnieuw keuzes werden gemaakt die Groningen deden groeien, vernieuwen en richting gaven.

Lezingenreeks

In een reeks van tien lezingen – zes vóór en vier ná de zomervakantie – nemen de auteurs van het boek Voortgang & Tegenwind en andere deskundigen je mee naar hoogtepunten uit het verleden en verhalen van nu. Elke bijeenkomst belicht een ander thema of perspectief, en samen tonen ze hoe levendig en veelzijdig het verhaal van het Provinciaal Bestuur kan zijn.

De lezingen vinden plaats op diverse bijzondere (erfgoed)locaties in de provincie. Wie aanschuift, ontdekt dat de geschiedenis van het bestuur geen verzameling droge feiten is, maar een gelaagd en verrassend boeiend verhaal dat nog steeds doorwerkt in het Groningen van vandaag.

Sprekers (o.a.)

• Dirk Jan Wolffram: Hoogleraar Moderne Geschiedenis (RUG).
• Wiek van Gemert: Politiek historicus, verbonden aan het Documentatiecentrum Politieke Partijen (RUG) en het Centrum voor Parlementaire Geschiedenis (Radboud Universiteit).
• Ronald Plantinga: Onderzoeker bij het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), voormalig docent aan de RUG, expert milieubeleid.
• Stefan Couperus: Universitair hoofddocent (RUG), onderzoeker naar politiek en bestuur in Nederland en Europa.

Praktische informatie

• Datum: vanaf 28 januari 2026
• Tijd: inloop 19:30, aanvang 20:00
• Locatie: Divers

De lezingen zijn gratis, maar aanmelden is verplicht

+

Op 28 januari openen we onze lezingenreeks Voortgang & Tegenwind: 200 jaar provinciaal bestuur op een plek waar geschiedenis tastbaar is: Museum Nienoord. Op deze mooie locatie gaan we terug naar de tijd waarin aristocraten en notabelen het provinciebestuur vormden, lang voordat de democratisering zijn intrede deed.

Wie waren deze bestuurders? En waarom duiken in Groningen zoveel dubbele achternamen op? Achter die namen schuilen verhalen over macht, familiebanden, landgoederen en een bestuurscultuur die generaties lang richting gaf aan de provincie. Ook wordt in deze lezing het verhaal verteld over hoe het is om vandaag de dag van adel te zijn.

Sprekers

Hoogleraar moderne geschiedenis Dirk Jan Wolffram (RUG) neemt ons mee in dit fascinerende verleden. Daarnaast komt Marjolein van Panhuys aan het woord. Zij biedt vanuit familie- en erfgoedperspectief een uniek inkijkje in deze wereld van Groninger elite en bestuurspraktijk. Daarnaast is zij ook voorzitter van de Nederlandse Adelsvereniging.

Nienoord

Deze eerste lezing belooft een bijzondere ontmoeting te worden tussen onderzoek, erfgoed en persoonlijke geschiedenis — midden in het historische decor van Nienoord.

Praktische informatie

• Datum: 28 januari 2026
• Aanvang: inloop 19:30, 20:00
• Locatie: Museum Nienoord

Deelname is gratis, aanmelden verplicht

Het Groninger provinciebestuur heeft zich door de tijd heen onderscheiden door zijn ambitieuze blik. Waar andere provincies voorzichtig opereerden, presenteerde Groningen opvallend vaak grootschalige plannen. Deze brede visie speelde een belangrijke rol in de ontwikkeling van economische en infrastructurele projecten, met name rond de haven van Delfzijl en de industrialisering van het gebied.

Sprekers

In deze lezing gaan hoogleraar moderne geschiedenis Dirk Jan Wolffram (RUG) en Stefan Couperus, universitair hoofddocent aan de Rijksuniversiteit Groningen en onderzoeker naar politiek en bestuur in Nederland en Europa, in op de vraag hoe dit “groot denken” tot stand kwam. Wat dreef het provinciebestuur? Welke kansen zag men? En hoe beïnvloedden deze keuzes het aanzien en de ontwikkeling van Noordoost-Groningen?

MuzeeAquarium

De lezing vindt plaats in het MuzeeAquarium Delfzijl, midden in het gebied waar veel van deze plannen hun sporen hebben nagelaten.

Praktische informatie

• Datum: 27 mei 2026
• Aanvang: 20:00
• Locatie: MuzeeAquarium Delfzijl

Deelname is gratis, aanmelden verplicht.

Aan het eind van de jaren zestig klonk een ongekende waarschuwing: activisten noemden Groningen in 1969 het “grootste open riool van Europa”. De snelle industriële groei, intensieve landbouw en een gebrek aan milieuregels leidden tot ernstige water- en bodemverontreiniging. Hoe ging de provincie met deze uitdagingen om? Welke maatregelen werden genomen, en hoe ontwikkelde het milieubeleid zich in de decennia daarna?

Spreker

Tijdens deze lezing belicht Ronald Plantinga, onderzoeker bij het Planbureau voor de Leefomgeving en voormalig docent-onderzoeker aan de Rijksuniversiteit Groningen, hoe Groningen stap voor stap de vervuiling te lijf ging. Hij laat zien welke afwegingen, conflicten en innovaties een rol speelden in de weg naar herstel en betere bescherming van het landschap.

Veenkoloniaal Museum

De lezing vindt plaats in het Veenkoloniaal Museum, een passende locatie in een gebied waar de milieuproblematiek lange tijd sterk voelbaar was.

Praktische informatie

• Datum: 25 maart 2026
• Aanvang: 20:00
• Locatie: Veenkoloniaal Museum, Veendam

Deelname is gratis, aanmelden verplicht.

Het Groningse provinciebestuur was lange tijd een echt mannenbolwerk. De (late) toetreding en emancipatie van vrouwen verliep moeizaam, maar juist daardoor zijn de verhalen van de eerste vrouwelijke bestuurders des te opmerkelijker. Wie waren zij? Welke barrières moesten ze overwinnen? En hoe vonden zij hun weg binnen een bestuurscultuur die decennialang door mannen werd gedomineerd?

Spreker

Politiek historicus Wiek van Gemert neemt ons mee in deze tweede lezing van de reeks Voortgang & Tegenwind. Hij is verbonden aan het Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen (RUG) en het Centrum voor Parlementaire Geschiedenis (Radboud Universiteit Nijmegen), en onderzocht hoe vrouwen zich een plek verwierven aan het Martinikerkhof en welke invloed zij hadden op de politieke ontwikkeling van Groningen.

Provinciehuis

Deze lezing vindt plaats op het Provinciehuis in Groningen, een passende locatie voor een lezing die een blik biedt op de veranderende samenstelling van het provinciebestuur én op de vrouwen die daarin een sleutelrol speelden.

Praktische informatie

• Datum: 26 februari 2026
• Aanvang: inloop 19:30, aanvang 20:00
• Locatie: Provinciehuis, Groningen

Deelname is gratis, aanmelden verplicht

In Groningen waren sociaaldemocratische bestuurders en politici jarenlang dominant in het provinciebestuur. Hun invloed was vele decennia voelbaar en legde de basis voor de zogenoemde ‘rode dynastieën’. Welke families en individuen waren bepalend? Welke projecten en besluiten voerden zij door, en hoe werkten zij samen of botsten ze juist met andere politieke spelers?

Spreker

In deze zesde lezing van de reeks Voortgang & Tegenwind gaat Stefan Couperus, universitair hoofddocent aan de Rijksuniversiteit Groningen, in op de politieke cultuur van deze sociaaldemocratische regenten. Hij belicht zowel de macht, het netwerk en de strategieën van deze bestuurders als hun relaties met vrienden én tegenstanders.

Berlagehuis

De lezing vindt plaats in het monumentale Berlagehuis in Usquert, een locatie die prachtig past bij het thema van regionale politiek en bestuur.

Praktische informatie

• Datum: 10 juni 2026
• Aanvang: 20:00
• Locatie: Berlagehuis, Usquert

Deelname is gratis, aanmelden verplicht

Tot ver in de twintigste eeuw was de Commissaris van de Koning(in) vooral een discreet vertegenwoordiger van het Rijk: iemand die toezag, bemiddelde en vooral níet te veel opviel. Na 1945 veranderde dat beeld langzaam maar ingrijpend. Sommige Groninger commissarissen zetten de toon voor een nieuw soort leiderschap, waarin zichtbaar zijn, verbinden en vertegenwoordigen steeds belangrijker werden.

Spreker

In deze lezing laat politiek historicus Wiek van Gemert zien hoe figuren als Cees Fock en Henk Vonhoff de functie nieuw elan gaven. Zij maakten van de commissaris niet langer een pottenkijker, maar een uithangbord van de provincie— een rol die vandaag de dag vanzelfsprekend lijkt, maar een lange ontwikkeling heeft doorgemaakt.

Academiegebouw

De lezing vindt plaats in het historische Academiegebouw van de Rijksuniversiteit Groningen, een passende plek voor een verhaal over traditie, verandering en bestuurlijke cultuur.

Praktische informatie

• Datum: 22 april 2026
• Aanvang: inloop 19:30, aanvang 20:00
• Locatie: Academiegebouw, Rijksuniversiteit Groningen

Deelname is gratis, aanmelden verplicht

Op 15 januari om 13:00 vind het Platform Archeologie plaats in het Noordelijk Archeologisch Depot in Nuis.

Programma volgt.

Op 22 januari van 10:00 – 12:00 uur vindt een platform Borgen plaats in de Fraeylemaborg.

Programma volgt.

Op 12 maart van 10:00 – 12:00 vindt het Platform Streektaal plaats. Het platform is bedoeld voor organisaties en individuen die zich bezighouden met de Groninger taal en deze op die manier in stand helpen houden.

Doel van het Platform Streektaal

Tijdens de platformbijeenkomsten bespreken we hoe de deelnemers elkaar kunnen versterken door samen op te trekken in de organisatie van activiteiten, publicaties en educatie. Ook informeren de deelnemers elkaar over activiteiten die bij hen de komende tijd op het programma staan.

Wilt u deelnemen aan het Platform Streektaal? Neem dan contact met ons op via info@erfgoedingroningen.nl

Praktische informatie

• Datum 12 maart
• Tijd 10:00 – 12:00
• Locatie Berlagehuis, Usquert